De risicoanalyse conform de GwG (Geldwäschegesetz) speelt een doorslaggevende rol bij het voorkomen van fouten en het borgen van een effectieve implementatie van antiwitwascompliance.
Dit artikel richt zich in hoofdzaak op de “niet-financiële” sector.
Het belangrijkste in het kort
- Belang van de risicoanalyse conform de GwG: De risicoanalyse is een centraal onderdeel van de Wet ter voorkoming van witwassen (GwG) dat, via een risicogebaseerde aanpak, de preventie en bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering ondersteunt. Zij vereist dat organisaties een effectief risicomanagement implementeren dat rekening houdt met bedrijfsactiviteiten en de daarmee samenhangende risico’s, en interne waarborgen afstemt op de eigen risicoanalyse en nationale risicoanalyses.
- Uitvoering en bijstelling van de risicoanalyse: De risicoanalyse moet individueel worden afgestemd op de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten van de organisatie. Daarbij moeten de wettelijk gedefinieerde risicofactoren en inzichten uit de Nationale Risicoanalyse worden geïntegreerd om een integrale beoordeling en beheersing van potentiële risico’s mogelijk te maken.
- Implementatiestappen en monitoring van de risicoanalyse: De implementatie van de risicoanalyse verloopt in meerdere stappen, te beginnen met een inventarisatie en de identificatie van risico’s, gevolgd door de categorisering en weging van de risico’s. Tot slot dienen interne veiligheidsmaatregelen op basis van deze analyse te worden geïmplementeerd en regelmatig te worden getoetst, om een dynamische en continue monitoring van de zakelijke relaties te waarborgen.
Inhoudsopgave
Waarom is een risicoanalyse belangrijk?
Wat is de wettelijke basis voor de risicoanalyse?
Risicoanalyse implementeren: stap voor stap
Stap 1: Inventarisatie
Wij hebben ter illustratie enkele risicofactoren voor een potentieel laag risico (bijlage 1) en een hoger risico (bijlage 2) opgesomd. Vervolgens vindt u een samenvatting van de risico’s voor enkele sectoren conform de Nationale Risicoanalyse:
Stap 2: Risico’s identificeren
Factoren voor een potentieel laag risico
- Klantrisico
- Publieke, aan een beurs genoteerde ondernemingen die onderworpen zijn aan openbaarmakingsverplichtingen (op grond van beursreglementen of wetgeving) die een passende transparantie van de uiteindelijk belanghebbende waarborgen.
- Overheidsinstanties of ondernemingen.
- Klanten met woonplaats in geografische gebieden met een lager risico.
- Product-, dienstverlenings-, transactie- of distributiekanaalrisico
- Levensverzekeringspolissen met een lage premie.
- Verzekeringspolissen voor pensioenverzekeringscontracten zonder afkoopclausule of de mogelijkheid om als zekerheid voor leningen te dienen.
- Pensioenstelsels en pensioenplannen die bijdragen van het salaris inhouden en geen overdracht van rechten toestaan.
- Financiële producten of -diensten die gericht zijn op “financial inclusion”.
- Producten waarbij risico’s worden beheerst via beperkingen of transparantie (bijv. bepaalde soorten e-geld).
- Geografisch risico
- Lidstaten.
- Derde landen met effectieve systemen ter voorkoming, opsporing en bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering.
- Derde landen met een laag niveau van corruptie en andere criminele activiteiten.
- Derde landen die de FATF-aanbevelingen effectief implementeren.
Factoren voor een potentieel hoger risico
- Hoog witwasrisico: Notarissen zijn doorgaans betrokken bij vastgoedtransacties, wat een verhoogd witwasrisico met zich meebrengt. Hun betrokkenheid bij bedrijfsoprichtingen brengt eveneens risico’s met zich mee.
- Rol als ambtsdrager: Als ambtsdrager zijn notarissen in al hun werkzaamheden publiekrechtelijk actief, wat bijzondere zorgvuldigheid en verantwoordelijkheid vereist.
- Spanningsveld tussen wet en beroepsregels: Notarissen moeten zowel de Bundesnotarordnung als de Wet ter voorkoming van witwassen naleven, wat tot conflicten kan leiden.
- Toezicht door presidenten van de Landgerichte: Het toezicht op notarissen wordt niet door een kamer uitgeoefend, maar door de presidenten van de respectieve Landgerichte.
- Bijzondere aandacht voor derdengelden- en escrowrekeningen: Deze rekeningen zijn gevoelig voor witwassen, met name in verband met contante betalingen en betalingen vanuit het buitenland.
Risicofactoren GwG: accountants
- Middelgroot witwasrisico: Accountants hebben diepgaand inzicht in de financiën en structuren van ondernemingen, wat een potentieel risico voor witwasactiviteiten vormt.
- Kennis van de uiteindelijk belanghebbende: Hun vermogen om de werkelijke uiteindelijk begunstigde van een onderneming te identificeren is zowel een kracht als een risicobron.
- Toezicht door de Wirtschaftsprüferkammer: De specifieke kamer voor accountants speelt een belangrijke rol in het toezicht en de controle op haar leden.
- Risico door stromankconstructies: Met name in de vastgoedsector dienen accountants alert te zijn op het risico van dergelijke constructies.
Risicofactoren GwG: advocaten
- Hoog witwasrisico door derdengeldenrekeningen: Advocaten beheren vaak derdengeldenrekeningen die voor witwassen kunnen worden misbruikt.
- Toezichtfunctie via regionale kamers: Naast belangenbehartiging nemen deze kamers ook het antiwitwastoezicht op zich.
- Risico door internationale en contante betalingen: Transacties die contant plaatsvinden of uit risicolanden afkomstig zijn, vereisen verhoogde aandacht.
- Betrokkenheid bij vastgoedtransacties en bedrijfsoprichtingen: Deze gebieden zijn bijzonder gevoelig voor witwassen.
Risicofactoren GwG: belastingadviseurs
- Middelgroot witwasrisico: Net als accountants hebben belastingadviseurs gedetailleerd inzicht in bedrijfsfinanciën, wat kan worden misbruikt.
- Herkenning van interne afwijkingen: Hun rol stelt hen in staat anomalieën te identificeren die op witwassen kunnen duiden.
- Toezichtfunctie via beroepsspecifieke kamers: Ook belastingadviseurs vallen onder streng toezicht en regulering door hun kamers.
- Belang van professionele bijscholing: Continue bijscholing is vereist om gelijke tred te houden met veranderende wet- en regelgeving
Risicofactoren GwG: vastgoedsector
- Hoge economische betekenis: Vastgoed is door de hoge transactievolumes en waardestabiliteit een aantrekkelijk beleggingsobject.
- Verhulling van de herkomst van middelen: Door de complexiteit en de juridische vormgevingsmogelijkheden van vastgoedtransacties kan de herkomst van middelen worden verhuld.
- Anonimiteit bij share deals: De verwerving van vastgoed via share deals maakt het mogelijk de identiteit van de eigenaar achter ondernemingsconstructies te verbergen, waardoor anonimiteit behouden blijft.
- Hoge transparantie, maar risico’s bij uiteindelijk belang: Ondanks de in het kadaster vastgelegde eigendomsverhoudingen kan de toerekening van vermogensbestanddelen worden bemoeilijkt wanneer uiteindelijk belang en formeel eigendom uiteenlopen.
Risico van complexe - Ondernemingsstructuren: Gelaagde bedrijfsstructuren en het gebruik van trustconstructies verhogen het risico op witwassen.
- Uitwijkmechanismen: Hervormde wetgeving kan leiden tot een verschuiving van aankoop naar huur van luxe vastgoed om geld wit te wassen.
- Toenemend belang van verhuurmakelaars: Met de nieuwe regeling onder de antiwitwasrichtlijn wordt ook de rol van verhuurmakelaars bij hoge huren relevanter.
- Gebruik van veilingen: Executieveilingen worden steeds vaker gebruikt om vastgoed met verdachte middelen aan te schaffen.
Hoe helpt Nect?
Stap 3: Risicogroepen categoriseren
Risico’s moeten in risicogroepen worden ingedeeld en op hun betekenis worden beoordeeld. Deze beoordeling vindt doorgaans plaats in drie niveaus: hoog, middel en laag.
Het is echter mogelijk deze indeling aan te passen door ofwel meer categorieën toe te voegen of tot minder te reduceren. Zo omvat de categorie “hoog” risicogevallen die onder wettelijke hoogrisicoklassen vallen of op basis van eigen inschatting als hoog worden geclassificeerd. “Middel” verwijst naar gevallen die noch als hoog noch als laag zijn geclassificeerd, en “laag” naar situaties met aantoonbaar laag risico.
Voor de risicobeoordeling kunnen verschillende methoden worden gebruikt, waaronder systemen met variabele of vaste weging van risicofactoren. Daarnaast kunnen automatische criteria voor klantclassificaties of waarborgen worden vastgesteld. Afwijkingen moeten worden gedocumenteerd, waarbij ook resultaten van nationale analyses over witwassen en terrorismefinanciering in aanmerking moeten worden genomen.
Stap 4: Interne veiligheidsmaatregelen
De resultaten van de identificatie, categorisering en weging van de risico’s dienen binnen de afzonderlijke interne waarborgen te worden doorgevoerd, doordat deze in beginsel uit de resultaten van de risicoanalyse moeten worden afgeleid dan wel daarmee in overeenstemming moeten zijn.
Zoals bij risicomanagement in het algemeen geldt ook bij de implementatie van de afzonderlijke preventiemaatregelen in het concrete geval dat des te zorgvuldiger te werk moet worden gegaan naarmate het risicopotentieel hoger is.
De getroffen interne waarborgen dienen, met inachtneming van het resultaat van de risicoanalyse, te worden getoetst en doorontwikkeld.
Stap 5: Regelmatige monitoring
Volgens de toelichting bij § 10 lid 1 nr. 5 GwG dient een continue, dynamische monitoring van de zakelijke relatie, inclusief de transacties die in de loop daarvan worden uitgevoerd, plaats te vinden en dient in dit verband een vergelijking van klantprofielen met het respectieve transactiegedrag te worden uitgevoerd.
Dynamische monitoring betekent hierbij het passend meenemen van inzichten uit het verloop van de zakelijke relatie. Met de continue monitoring moet worden vastgesteld of de lopende zakelijke relatie bij de afwikkeling van afzonderlijke transacties concrete opvallendheden of relevante afwijkingen van het eerdere klantgedrag vertoont.
De indicatoren dienen organisatie-specifiek te worden gedefinieerd. Daarbij moeten de resultaten van de risicoanalyse als uitgangspunt worden genomen.
